العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
506
شرح كشف المراد ( فارسى )
آن جسم كل بر هر دو عالم محيط باشد شبيه دوائر كوچك و بزرگ كه در شكم يك دائره بزرگتر از خودشان قرار دارند « » و در هر يك از اين دو فرض خلاء لازم نمىآيد تا تالى فاسد پيدا كند فلا اشكال فى الامكان من هذه الجهة . برهان دوّم : مقدّمه : به عقيدهء قدما زمين مركز عالمى است كه ما در آن بسر مىبريم و كرهء ارض از عناصر اربعه تشكيل شده كه عبارتند از آب - باد - خاك - آتش و هر يك از اين عناصر اربعه داراى دو نوع ميل و حركتند : 1 - ميل طبيعى و ذاتى آنها كه با قطع نظر از عوامل خارجى داراى آن ميل و حركت هستند . 2 - ميل قسرى و جبرى كه توسط عوامل ديگر از خارج بر اين عناصر تحميل مىشود . فى المثل باد و آتش ميل طبيعى آنها به سمت بالا است و لذا آنها را جسم خفيف مىنامند و اگر آتشى برافروخته شود بطور طبيعى به سمت بالا زبانه مىكشد مگر اينكه باد يا عامل ديگر آن را به سمت راست يا چپ و جلو يا پشت سر و يا به طرف پائين حركت دهد كه به مجرد رفع اين مانع باز ميل طبيعى شروع مىشود و آب و خاك به طرف پايين ميل طبيعى دارند و لذا به جسم ثقيل شناخته مىشوند و باريدن باران شاهد است كه دانههاى مرواريدگونهء باران رحمت الهى مستقيما به سمت زمين در حركت است يا آبهاى تحت الارضى و فوق الارضى از جانب شمال به سمت جنوب يعنى از بالا به پائين در حركتند و اگر احيانا با فشار آب را به بالا پرتاب كنيم مثل فوّاره باز تا مادامى است كه فشار فوّاره باشد و همينكه اين فشار نبود آب از صد مترى هم كه باشد به سمت زمين بر مىگردد و هكذا در ارض . با حفظ اين مقدمه مىگوئيم : اگر جهان ديگر مماثل با اين عالم و داراى